Nhân chuyến công du châu Âu của ông Tô Lâm từ ngày 19 đến 24/10/2026, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch – HRW) kêu gọi Liên mi...
Nhân chuyến công du châu Âu của ông Tô Lâm từ ngày 19 đến 24/10/2026, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch – HRW) kêu gọi Liên minh châu Âu, Bỉ và Đan Mạch chấm dứt việc làm ngơ trước tình trạng đàn áp nhân quyền tại Việt Nam. Lời kêu gọi được đưa ra trong bối cảnh những thông tin xuất hiện sau các cuộc tiếp xúc lãnh sự liên quan đến hai công dân Úc và Na Uy đang dần làm sáng tỏ vụ bắt cóc xuyên biên giới từ Campuchia về Việt Nam.
Trong thông cáo báo chí công bố ngày 19/10/2026, Human Rights Watch kêu gọi các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU), Bỉ và Đan Mạch đặt vấn đề nhân quyền vào trọng tâm các cuộc tiếp xúc với ông Tô Lâm trong chuyến công du Copenhagen và Brussels.
Theo HRW, chính quyền Việt Nam không những chưa thực hiện đầy đủ các cam kết cải cách nhân quyền và lao động trong khuôn khổ quan hệ thương mại với EU, mà còn tiếp tục mở rộng các biện pháp hạn chế quyền tự do ngôn luận, tự do lập hội và hoạt động của xã hội dân sự.
Bà Patricia Gossman, Phó Giám đốc cấp cao phụ trách khu vực châu Á của Human Rights Watch, tuyên bố:
“Nhà cầm quyền Việt Nam đã không thực hiện những cam kết cải cách và tiếp tục đàn áp các quyền tự do căn bản. Các nhà lãnh đạo châu Âu cần nói rõ ràng và công khai với Chủ tịch nước Tô Lâm rằng những hành vi vi phạm nhân quyền và quyền lao động sẽ không còn được dung thứ.”
Human Rights Watch cho biết tổ chức đã gửi thư tới thủ tướng Bỉ và Đan Mạch, đồng thời phối hợp với các tổ chức khác gửi kiến nghị đến lãnh đạo Hội đồng châu Âu và Ủy ban châu Âu.
Trong các bức thư, HRW đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm chính trị của ông Tô Lâm đối với các chính sách an ninh và đàn áp được triển khai trong thời gian ông đứng đầu Bộ Công an từ năm 2016 đến năm 2024.
Theo tổ chức này, chính quyền Việt Nam đang giam giữ ít nhất 160 tù nhân chính trị. Chỉ trong chín tháng đầu năm 2026, ít nhất 28 nhà hoạt động đã bị kết án và 39 người khác bị bắt giữ liên quan đến các hoạt động hoặc quan điểm mà chính quyền không chấp nhận.
HRW cũng chỉ trích việc Việt Nam chưa phê chuẩn Công ước số 87 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về quyền tự do hiệp hội và bảo vệ quyền tổ chức, mặc dù đã đưa ra những cam kết cải cách trong quan hệ thương mại quốc tế.
Tuy nhiên, bên cạnh tình trạng đàn áp trong nước, một vấn đề đặc biệt nghiêm trọng khác đang nổi lên trong những tuần gần đây: các cáo buộc về hoạt động đàn áp xuyên quốc gia, trong đó có vụ ba nhà hoạt động mất tích tại Campuchia rồi xuất hiện trong sự giam giữ của Việt Nam.
Tham khảo thêm từ Human Rights Watch về cùng chủ đề:- EU, Belgium, Denmark: Raise Rights With Vietnam’s Leader
- HRW Letter ahead of Upcoming Visit of Vietnamese President To Lam to Denmark- Joint Letter: Addressing Human Rights Abuses During Vietnam’s To Lam’s Visit
Ngày 18/9/2026, ba nhà hoạt động Nguyễn Đức Thuận, công dân Na Uy; Trần Hiệp, công dân Úc; và Thái Công Trường Sơn, công dân Việt Nam, bị mất tích tại Campuchia. Sau khi gia đình lên tiếng và sự vào cuộc của báo chí quốc tế, thì mười ngày sau, Bộ Công an Việt Nam thông báo đã bắt giữ ba người với các cáo buộc liên quan đến khủ-ng b-ố, làm giả giấy tờ và nhập cảnh trái phép.
Phía Việt Nam cho rằng những người này đã tìm cách vượt biên giới từ Campuchia vào Việt Nam. Tuy nhiên, gia đình các nạn nhân khẳng định họ không có kế hoạch đến Việt Nam và đã mua vé trở về Thái Lan.
Một tình tiết quan trọng xuất hiện sau đó khi anh Trần Hiệp gửi lời nhắn về gia đình thông qua kênh lãnh sự Úc:
“Tôi muốn mọi người biết rằng tôi không hề tự mình vào Việt Nam. Tôi chưa từng vượt biên giới. Hiện tôi đang khủng hoảng tinh thần – bị chấn thương tâm lý và hoảng loạn trước sự việc này.”
Lời nhắn của anh Hiệp trực tiếp phủ nhận yếu tố tự nguyện nhập cảnh trong lời giải thích của Bộ Công an Việt Nam. Hãng tin ABC News cũng đã trích dẫn lời của vợ ông Trần Hiệp là bà Chloe Đặng xác nhận lịch trình và kế hoạch trở về của chồng, phủ nhận cáo buộc nhập cảnh trái phép của bộ công an Việt Nam.
Đáng chú ý, thông tin này không chỉ xuất hiện từ phía gia đình anh Hiệp, mà còn được luật sư Maria Hessen Jacobsen, người đại diện pháp lý cho ông Nguyễn Đức Thuận, đề cập trong cuộc trao đổi với Đài Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Na Uy (NRK).
“Chúng tôi biết rằng một trong số họ đã nói mình bị bắt cóc. Và chúng tôi cho rằng họ là nạn nhân của hành vi mà chúng tôi gọi là cưỡng bức mất tích và đàn áp xuyên quốc gia,” luật sư Jacobsen nói.
Phát biểu này đặt vụ việc trong một bối cảnh pháp lý nghiêm trọng hơn nhiều so với cáo buộc nhập cảnh trái phép thông thường.
Khi những người này bị cưỡng bức đưa qua biên giới mà không có sự đồng ý của họ, việc xuất hiện trên lãnh thổ Việt Nam không thể tự nó được xem là bằng chứng cho hành vi tự nguyện nhập cảnh trái phép. Mà thực sự, như lời của anh Trần Hiệp nhắn, thì có thể hiểu là họ đã bị bắt cóc và cưỡng bức đưa về Việt Nam.
Một trong những tiết lộ đáng chú ý nhất từ NRK liên quan đến cuộc thăm gặp lãnh sự đầu tiên giữa đại diện Na Uy và ông Nguyễn Đức Thuận.
Theo luật sư Jacobsen, trước cuộc gặp, phía Việt Nam đã đặt ra những hạn chế đối với nội dung trao đổi.
“Trước cuộc gặp, họ đã đưa ra một danh sách những điều được và không được phép nói. Cuộc gặp bị giám sát và ông ấy không được nói bằng ngôn ngữ của mình.”
Những hạn chế này, vốn là điều ai đã từng đi tù chính trị ở Việt Nam đều có thể xác nhận, đặt ra vấn đề nghiêm trọng về khả năng người bị giam giữ có thể tự do trao đổi với đại diện ngoại giao nước mình.
Cuộc tiếp xúc lãnh sự vốn là một cơ chế quan trọng để xác minh tình trạng của công dân bị bắt giữ ở nước ngoài, bao gồm điều kiện giam giữ, nhu cầu chăm sóc y tế, khả năng tiếp cận luật sư và các khiếu nại về việc bị đối xử không phù hợp.
Việc giới hạn trước những nội dung được phép trao đổi làm suy giảm đáng kể hiệu quả của cơ chế bảo hộ lãnh sự. Bà Chloe Đặng khi chia sẻ với đài SBS cũng đã xác nhận chồng mình cũng bị phía an ninh điều tra căn dặn nội dung cấm nói, nếu không muốn bị dừng ngay lập tức cuộc thăm gặp lãnh sự.
Luật sư Jacobsen còn cho biết phía Việt Nam tuyên bố ông Thuận đã nhận mình là thành viên Việt Tân và an ninh Việt Nam lại coi đây là đã "nhận tội", nhưng nữ luật sư này xác nhận chưa được trực tiếp nói chuyện với thân chủ và chưa được cung cấp bằng chứng xác nhận lời khai nhận đó.
Trong hoàn cảnh như vậy, tính tự nguyện và độ tin cậy của những lời khai do cơ quan điều tra công bố cần được xem xét một cách độc lập.
Gia đình ông Thuận cũng lo ngại về tình trạng sức khỏe của ông, đặc biệt là việc tiếp cận thuốc điều trị tiểu đường trong thời gian bị giam giữ. Sau khi gặp gỡ lãnh sự, giới chức ngoại giao Na Uy đã cho biết trại giam B34 đã không cung cấp insulin cho ông Nguyễn Đức Thuận và tình trạng sức khoẻ của ông bị suy giảm. Trong khi đó, SBS đưa tin qua lời của bà Chloe Đặng về việc ông Trần Hiệp đã phải nhập viện khi bị đưa về Việt Nam.
Những tình tiết trong vụ Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp gợi nhớ đến các trường hợp công dân Việt Nam mất tích tại nước ngoài rồi xuất hiện trong sự giam giữ của chính quyền Việt Nam.
Năm 2017, ông Trịnh Xuân Thanh bị bắt cóc tại Berlin. Trong khi phía Việt Nam thông báo ông ra đầu thú, chính quyền Đức xác định ông đã bị bắt cóc và đưa ra khỏi lãnh thổ Đức trái phép. Vụ việc gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng.
Năm 2019, nhà báo Trương Duy Nhất mất tích tại Bangkok, Thái Lan, trước khi xuất hiện trong sự giam giữ tại Việt Nam.
Năm 2023, nhà báo Đường Văn Thái cũng mất tích tại Thái Lan rồi bị Việt Nam thông báo bắt giữ với cáo buộc nhập cảnh trái phép.
Dù các trường hợp này có những khác biệt về hoàn cảnh và chứng cứ, chúng tạo thành những tiền lệ cần được xem xét khi đánh giá các cáo buộc về việc cưỡng bức đưa người từ nước ngoài về Việt Nam.
Trong vụ việc hiện tại, lời nhắn của anh Trần Hiệp, lịch trình di chuyển do gia đình cung cấp và những hạn chế trong cuộc tiếp xúc lãnh sự của ông Nguyễn Đức Thuận là các tình tiết nhà cầm quyền Việt Nam không muốn bàn thảo thêm.
Trước đó, trong bối cảnh Na Uy ký kết hiệp định thương mại với Việt Nam hôm 18/10, luật sư Maria Hessen Jacobsen đã yêu cầu chính phủ nước này có lập trường cứng rắn đối với vụ ông Nguyễn Đức Thuận.
Bà tuyên bố trên đài NRK:
“Na Uy không thể chấp nhận điều này. Chúng ta hoàn toàn không thể chấp nhận việc một quốc gia khác bắt cóc công dân của mình. Na Uy không thể chỉ trở về với một hiệp định vào ngày mai, mà còn phải đưa ông ấy cùng lên máy bay trở về nước.”
Thông điệp của luật sư Jacobsen có điểm tương đồng đáng chú ý với yêu cầu mà Human Rights Watch đang đặt ra đối với các nhà lãnh đạo châu Âu: quan hệ kinh tế và thương mại không thể là lý do để bỏ qua những quan ngại nghiêm trọng về nhân quyền.
Trong thông cáo ngày 19/10, bà Patricia Gossman nhấn mạnh:
“EU và các quốc gia thành viên cần chấm dứt việc làm ngơ trước tình trạng đàn áp tại Việt Nam. Ông Tô Lâm cần được nghe một thông điệp rõ ràng và mạnh mẽ rằng nếu chiến dịch đàn áp không chấm dứt và các cải cách không được thực hiện, quan hệ chính trị và thương mại giữa Việt Nam với châu Âu sẽ phải đối mặt với những hậu quả.”
Đây là lời kêu gọi đưa các nghĩa vụ nhân quyền và lao động trở thành điều kiện được xem xét nghiêm túc trong quan hệ giữa Việt Nam với các đối tác châu Âu, thay vì chỉ giới hạn ở những cuộc đối thoại mang tính hình thức.
Những thông tin mới từ các kênh lãnh sự xuất hiện vào thời điểm ông Tô Lâm thực hiện chuyến thăm châu Âu, khiến vấn đề đàn áp xuyên quốc gia trở thành một nội dung đáng chú ý bên cạnh các quan ngại lâu nay về tù nhân chính trị, tự do ngôn luận và quyền lao động tại Việt Nam.
Đối với vụ ba nhà hoạt động mất tích tại Campuchia, những câu hỏi căn bản vẫn chưa được giải đáp: Họ đã được đưa sang Việt Nam bằng cách nào? Ai thực hiện việc di chuyển đó nếu không phải là do an ninh Việt Nam? Những lời khai mà Bộ Công an công bố có được đưa ra một cách tự nguyện hay không?
Đặc biệt, lời khẳng định của anh Trần Hiệp rằng mình chưa từng tự nguyện vượt biên giới đòi hỏi phải được điều tra một cách độc lập, thay vì chỉ dựa trên hồ sơ do chính cơ quan đang giam giữ anh cung cấp. Xưa nay, bộ công an dùng nhiều thủ thuật để o ép các tù chính trị trước mỗi cuộc gặp, do vậy với chỉ 30 phút ngắn ngủi còn có nhiều điều chưa thể nói ra cách thoải mái.
Khi Human Rights Watch kêu gọi châu Âu chấm dứt việc làm ngơ trước tình trạng đàn áp tại Việt Nam, vụ Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp trở thành một trường hợp cụ thể để các chính phủ đặt câu hỏi về quyền bảo hộ lãnh sự và nguy cơ đàn áp xuyên quốc gia.
Vấn đề giờ đây không chỉ là Việt Nam có thực hiện những cam kết cải cách nhân quyền hay không, mà còn là các đối tác quốc tế sẽ phản ứng thế nào trước những cáo buộc nghiêm trọng về việc công dân của họ mất tích tại một quốc gia rồi xuất hiện trong trại giam của một quốc gia khác.
Giữa lúc sự thật dần hé lộ, từ Na Uy sang Úc Châu, Anh Quốc hay Canada... cộng đồng người Việt đang quan tâm về vụ mất tích cưỡng bức và bắt cóc xuyên quốc gia 3 nhà hoạt động nhân quyền. Ngay lúc HRW kêu gọi Châu Âu không làm ngơ về thành tích nhân quyền tồi tệ ở Việt Nam, thì người Việt ở Đan Mạch đã biểu tình để tố cáo Tô Lâm - kẻ đàn áp xuyên quốc gia.
Thế Bảo
No comments